استخوان فک، بنیاد و شالوده یک لبخند زیبا و عملکرد سالم دهان است. اما عواملی مانند از دست دادن طولانیمدت دندان، بیماریهای پیشرفته لثه، ضربات و شکستگیها، کیستها و تومورها یا حتی تحلیل طبیعی ناشی از افزایش سن میتوانند به مرور زمان حجم و تراکم این استخوان حیاتی را کاهش دهند. تحلیل استخوان فک نه تنها کاشت ایمپلنتهای دندانی را دشوار یا غیرممکن میسازد، بلکه میتواند منجر به تغییر فرم چهره، فرورفتگی لبها و گونهها و ایجاد ظاهری پیرتر از سن واقعی شود. بازسازی و پیوند استخوان (Bone Grafting & Reconstruction)، تکنیک پیشرفتهای در حوزه جراحی فک و صورت است که با استفاده از مواد پیوندی متنوع، استخوان تحلیلرفته را بازسازی کرده و بستر محکم و مناسبی را برای کاشت ایمپلنت یا ترمیم نقایص استخوانی فراهم میکند. دکتر صبا خازنی، متخصص جراحی فک و صورت با بورد تخصصی از دانشگاه علوم پزشکی تبریز، با بهرهگیری از جدیدترین تکنیکها و مواد پیوندی، حتی پیچیدهترین موارد تحلیل استخوان را با موفقیت درمان میکنند.
سوالات متداول درباره بازسازی و پیوند استخوان
۱. پیوند استخوان فک چیست و چرا به آن نیاز پیدا میکنیم؟
پیوند استخوان یک روش جراحی ترمیمی است که طی آن، ماده پیوندی (از منابع مختلف) در ناحیه دچار کمبود استخوان قرار داده میشود تا بدن را تحریک به ساختن استخوان جدید کند. این ماده مانند داربستی عمل میکند که سلولهای استخوانساز روی آن مهاجرت کرده و به تدریج آن را با استخوان زنده و طبیعی خود بیمار جایگزین میکنند. شایعترین دلایل نیاز به پیوند استخوان عبارتند از:
-
تحلیل استخوان ناشی از بیدندانی طولانیمدت
-
آمادهسازی فک برای کاشت ایمپلنت دندانی
-
نقایص استخوانی ناشی از کیست، تومور یا عفونت
-
افزایش ارتفاع استخوان در ناحیه سینوس (لیفت سینوس)
-
بازسازی استخوان ازدسترفته در اثر ضربه یا شکستگی
۲. مواد پیوند استخوان از کجا تهیه میشوند و کدام بهترین است؟
بسته به شرایط بیمار، وسعت نقص و صلاحدید جراح، از مواد پیوندی مختلفی استفاده میشود:
-
اتوگرافت (Autograft): استخوان خود بیمار که از ناحیه دیگری مانند چانه، زاویه فک پایین، لگن یا ساق پا برداشته میشود. این روش به دلیل دارا بودن سلولهای زنده و فاکتورهای رشد، “استاندارد طلایی” پیوند محسوب میشود.
-
آلوگرافت (Allograft): استخوان فرآوریشده انسانی که از بانک استخوان تهیه شده و کاملاً استریل و ایمن است. این روش نیاز به محل جراحی دوم برای برداشت استخوان را حذف میکند.
-
زنوگرافت (Xenograft): استخوان با منشأ حیوانی (معمولاً گاوی) که فرآوری شده و خاصیت داربستی بسیار خوبی دارد.
-
آلوپلاست (Alloplast): مواد سنتتیک و آزمایشگاهی مانند هیدروکسیآپاتیت یا فسفات کلسیم که کاملاً زیستسازگار هستند.
دکتر خازنی با توجه به شرایط خاص شما، بهترین گزینه را انتخاب و توصیه میکنند.
۳. پیوند استخوان چقدر زمان میبرد تا برای ایمپلنت آماده شود؟
پس از انجام پیوند، بدن به زمان نیاز دارد تا ماده پیوندی را با استخوان زنده جدید جایگزین کند. این فرآیند که “بازسازی استخوان” نامیده میشود، معمولاً بین ۴ تا ۶ ماه طول میکشد. در این مدت، استخوان جدید به تدریج شکل گرفته و به تراکم و استحکام کافی برای پذیرش ایمپلنت دندانی میرسد. البته امروزه در بسیاری از موارد که حداقل استخوان اولیه وجود دارد، دکتر خازنی میتوانند پیوند استخوان و کاشت ایمپلنت را به طور همزمان در یک جلسه انجام دهند.
۴. آیا جراحی پیوند استخوان دردناک است و دوران نقاهت آن چگونه است؟
جراحی پیوند استخوان تحت بیحسی موضعی (و در موارد وسیع، آرامبخشی یا بیهوشی عمومی) انجام میشود و در حین عمل دردی حس نمیشود. پس از جراحی، تورم و ناراحتی خفیف تا متوسط مشابه کشیدن دندان عقل تجربه میشود که با مسکنهای تجویزی به خوبی کنترل میشود. تورم معمولاً طی ۳ تا ۵ روز کاهش مییابد و بیمار میتواند طی ۱ تا ۲ روز به فعالیتهای روزمره غیرسنگین بازگردد. رعایت دقیق بهداشت دهان، رژیم غذایی نرم و مصرف آنتیبیوتیکهای تجویزی برای موفقیت پیوند ضروری است.
۵. میزان موفقیت پیوند استخوان چقدر است و چه عواملی بر آن تأثیر میگذارند؟
موفقیت پیوند استخوان در بیماران سالم و غیرسیگاری، بسیار بالا و در حدود ۹۵ تا ۹۸ درصد است. مهمترین عواملی که میتوانند موفقیت پیوند را به خطر بیندازند عبارتند از:
-
استعمال دخانیات: نیکوتین جریان خون را کاهش داده و فرآیند ترمیم را مختل میکند. ترک سیگار حداقل از ۲ هفته قبل تا ۲ ماه بعد از جراحی الزامی است.
-
عفونت: رعایت دقیق بهداشت دهان و مصرف کامل آنتیبیوتیکها برای پیشگیری حیاتی است.
-
بیماریهای سیستمیک کنترلنشده: مانند دیابت کنترلنشده یا اختلالات سیستم ایمنی.
-
فشار زودهنگام: جویدن زودهنگام روی ناحیه پیوند باعث حرکت مواد پیوندی و شکست درمان میشود.
