شکستگیهای ناحیه فک و صورت از جمله آسیبهای جدی و حساسی هستند که نه تنها ظاهر و تقارن چهره را تهدید میکنند، بلکه میتوانند عملکردهای حیاتی مانند جویدن، تکلم، تنفس و حتی بینایی را نیز تحت تأثیر قرار دهند. این آسیبها معمولاً در اثر ضربات شدید ناشی از تصادفات رانندگی، سقوط از ارتفاع، نزاع، آسیبهای ورزشی یا حوادث حین کار رخ میدهند. درمان شکستگیهای فک و صورت نیازمند دانش تخصصی، دقت بالا و تجربه کافی در مدیریت همزمان استخوانها، بافتهای نرم و عملکردهای عصبی-عضلانی است. دکتر صبا خازنی، متخصص جراحی فک و صورت با بورد تخصصی از دانشگاه علوم پزشکی تبریز، با تسلط کامل بر آناتومی سهبعدی جمجمه و صورت و بهرهگیری از جدیدترین روشهای جراحی (مانند فیکساسیون داخلی سخت با پلیت و پیچهای تیتانیومی)، درمان کامل و دقیق انواع شکستگیهای فک و صورت را با هدف بازگرداندن کامل فرم و عملکرد طبیعی ارائه میدهند.
سوالات متداول درباره شکستگیهای فک و صورت
۱. انواع شکستگیهای فک و صورت کدامها هستند و هرکدام چه اهمیتی دارند؟
شکستگیهای صورت بسته به محل آناتومیک خود به چند دسته اصلی تقسیم میشوند که هرکدام چالش درمانی خاص خود را دارند:
-
شکستگی فک پایین (مندیبل): شایعترین نوع شکستگی صورت است که میتواند در هر نقطهای از استخوان فک رخ دهد و منجر به تغییر در جفت شدن دندانها (مال اکلوژن)، بیحسی لب پایین (در صورت درگیری عصب) و محدودیت باز و بسته کردن دهان شود.
-
شکستگی فک بالا (ماگزیلا): این شکستگیها میتوانند با شدتهای مختلف (Le Fort I تا III) رخ دهند. نوع شدید آن که کل صورت را از قاعده جمجمه جدا میکند، با خطر درگیری راه هوایی و نشت مایع مغزی-نخاعی همراه است و یک فوریت پزشکی محسوب میشود.
-
شکستگی استخوان گونه (زایگوما): معمولاً باعث فرورفتگی گونه و گاهی محدودیت در باز کردن دهان (گیر کردن فک) میشود.
-
شکستگی کف اربیت (حدقه چشم): میتواند منجر به فرورفتگی چشم، دوبینی و در موارد شدید، گیرافتادن عضلات چشم در شکاف شکستگی شود.
-
شکستگی بینی: شایعترین شکستگی صورت است که اگر به درستی درمان نشود، میتواند منجر به انحراف ظاهری و مشکلات تنفسی دائمی شود.
۲. درمان شکستگی فک و صورت چگونه انجام میشود؟
بسته به محل، شدت و جابجایی قطعات استخوانی، درمان به دو روش اصلی انجام میشود:
-
درمان بسته (غیرجراحی): برای شکستگیهای بدون جابجایی یا با جابجایی کم که با بستن فکها به یکدیگر (IMF) توسط سیم یا کش به مدت چند هفته ثبات مییابند.
-
درمان باز و فیکساسیون داخلی (ORIF): رویکرد استاندارد طلایی برای اکثر شکستگیهای جابجا شده امروزی. در این روش، جراح از طریق برشهای کوچک و ظریفی که اغلب کاملاً داخل دهانی هستند (بدون اسکار پوستی)، قطعات شکسته شده را در موقعیت دقیق آناتومیک خود قرار داده و با استفاده از پلیتها و پیچهای تیتانیومی مخصوص، آنها را محکم فیکس میکند. این روش امکان حرکت سریعتر فک و تغذیه راحتتر را فراهم میکند.
۳. جراحی شکستگی فک چقدر طول میکشد و آیا نیاز به بستری دارد؟
مدت زمان جراحی بستگی به پیچیدگی و تعداد شکستگیها دارد و از ۱ ساعت برای یک شکستگی ساده تا چندین ساعت برای شکستگیهای وسیع و دوطرفه متغیر است. این جراحیها حتماً نیازمند بستری در بیمارستان هستند که معمولاً بین ۱ تا ۳ شب است. پس از ترخیص، بیمار باید تحت نظارت منظم پزشک برای اطمینان از روند صحیح جوش خوردن باشد.
۴. دوران نقاهت و رژیم غذایی بعد از جراحی شکستگی فک چگونه است؟
دوران نقاهت حاد حدود ۲ تا ۳ هفته طول میکشد. در این مدت، تورم به تدریج کاهش یافته و بیمار به فعالیتهای روزمره بازمیگردد. جوش خوردن کامل استخوانها معمولاً ۶ تا ۸ هفته زمان میبرد. در طول این دوره، رعایت دقیق رژیم غذایی نرم یا مایعات (بسته به نظر پزشک) برای جلوگیری از فشار آمدن به محل شکستگی و فیکس شدن آن توسط پلیتها الزامی است. بهداشت دقیق دهان و دندان نیز برای پیشگیری از عفونت بسیار حیاتی است.
۵. آیا پلیتها و پیچهای کارگذاشته شده باید خارج شوند؟
پلیتها و پیچهای تیتانیومی استفاده شده در جراحیهای مدرن، از جنس تیتانیوم درجه پزشکی هستند که کاملاً با بدن سازگار بوده و مشکلی برای MRI یا عبور از گیتهای بازرسی ایجاد نمیکنند. معمولاً این وسایل برای تمام عمر در محل باقی میمانند و نیازی به خارج کردن آنها نیست. خارجسازی فقط در موارد نادری مانند بروز عفونت دیررس، حساسیت اثباتشده به فلز یا قرارگیری در محلی که باعث ناراحتی بیمار شود، انجام میشود.